Hiçlikte Bir An: Anadolu'nun Kayıp Uygarlığı: Luviler - Işığın İnsanları

Luviler Anadolu’nun kayıp ya da uzun süre gölge altında kalmış az bilinen ve M.Ö. 2. binyılda Batı ve Güney Anadolu'da yaşamış Hint-Avrupa kökenli bir halktır. Hititlerle çağdaştırlar ve dilleri akrabadır. Ancak Hititler daha çok Orta Anadolu’ya -Hattuşa- hakimken, Luviler Arzawa, Wilusa, Kizzuwatna gibi bölgeleri içeren Ege kıyılarından Akdeniz’e kadar uzanan geniş bir coğrafyanın kültürel dokusunu oluştururlar.

Hiyeroglif Luvi Yazısı

Arkeolog Eberhard Zangger gibi isimlerin savunduğu Luvi Uygarlığı teorisine göre, Luviler Tunç Çağı'nın sonunda Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünde ve Akdeniz'i sarsan Deniz Kavimleri göçlerinde sanıldığından çok daha aktif bir rol oynamış olabilirler. Hatta bu teoriye göre Luviler, o dönemde Akdeniz dünyasını dönüştüren gizli bir süper güçtür.

Geç Hitit Devletleri ve Kültürel Miras

Hitit İmparatorluğu yıkıldıktan sonra Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Suriye’de kurulan Geç Hitit Şehir Devletleri aslında kültürel olarak büyük oranda Luvi etkisindedir. Sanatlarında gördüğümüz ölçülü ama detaylı üslup, Luvi estetiğinin bir devamıdır.

Anadolu tarihini sadece Hititler üzerinden okumak, resmin yarısını eksik bırakmak gibidir. Luviler, Ege’nin ışıklı kıyılarıyla Mezopotamya’nın sert kültürünü birbirine bağlayan, Anadolu'nun gerçek yerli ruhunu temsil eden bir halktır.

Luvice, Hint-Avrupa dil ailesine aittir. Pek çok araştırmacı, Lu kökünün Hititçe ve diğer akraba dillerde ışık anlamına gelen kelimelerle; örneğin Latince lux veya Yunanca leukos ile bağlantılı olduğunu savunur. Bu bakış açısına göre Luvi, kelime anlamı olarak doğrudan ışık insanı ya da aydınlık halk demektir.

Luvi hiyeroglif steli

Coğrafi ve Güneş Odaklı Konum:

Luviler, Anadolu'nun güneşin en bol olduğu Batı ve Güney bölgelerinde yaşamışlardır. Onların toprakları, güneşin battığı (veya doğduğu) parlak kıyılardır. Bazı tarihçiler, bu halkın ışıkla olan bağını sadece dille değil, güneşe ve doğanın aydınlık güçlerine duydukları saygıyla da açıklar.

Luvilerin Anadolu'ya gelişi ve kökeni hakkında öne çıkan temel görüşler:

1. Hint-Avrupa Göçleri ve Kuzey Yolu

En yaygın bilimsel teoriye göre Luviler, Hititler ve Palalarla akraba olan Hint-Avrupa kökenli bir halktır. M.Ö. 3. binyılın sonları veya 2. binyılın başlarında, yaklaşık 4000-4500 yıl önce Anadolu'ya geldikleri düşünülür. Genellikle Kafkaslar üzerinden veya Balkanlar yoluyla, kuzeyden Anadolu’ya giriş yaptıkları varsayılır. Hititler Orta Anadolu’ya yani Kızılırmak kavisinin içine yerleşirken, Luviler daha çok Güney ve Batı Anadolu’ya yayılmışlardır.

2. Anadolu’nun Yerli Halkı mı?

Son yıllarda, özellikle dilbilimsel ve arkeolojik veriler ışığında, Luvilerin aslında dışarıdan gelen bir göç dalgasından ziyade, Anadolu’nun çok eski, yerli halklarından biri olduğu tezi güçlenir. Bu görüşe göre; Luviler, Tunç Çağı'ndaki büyük imparatorluklar kurulmadan çok önce de bu topraklardaydılar. Onlar, Anadolu'nun öz evlatları gibidirler; Ege kıyılarından Akdeniz’e kadar uzanan geniş coğrafyanın ruhunu temsil ederler.

3. Hititlerle Olan Kardeşlik ve Farklılık

Luviler ve Hititler aynı dil ailesinden gelseler de, Luviler Anadolu'ya muhtemelen Hititlerden daha önce gelmiş veya yerleşmişlerdir. Hititler daha merkeziyetçi, devletçi ve Mezopotamya etkisinde bir yapı kurarken; Luviler daha parçalı, şehir devletleri halinde yaşayan, Ege Denizi ve Akdeniz ile daha sıkı bağları olan bir halktır. Lirik ve doğaya yakın duruşlarının sebebi, Anadolu'nun kıyı şeridiyle kurdukları uzun süreli ve derin bağdır.

Tanrıça Kubaba Kabartması

Troyalılar ve Likyalılar Luvi miydi?

Son yıllardaki arkeolojik tartışmalarda, efsanevi Troya şehrinin aslında bir Luvi kenti olduğu görüşü ağırlık kazanır. Homeros'un İlyada'sında geçen pek çok isim Luvi diliyle bağlantılıdır. Troyalıların büyük ihtimalle kültürel ve dilsel olarak Luvi oldukları düşünülür. Arkeolojik bulgulardan ve özellikle Hitit devlet arşivlerinde bulunan tabletlerden (M.Ö. 13. yüzyıl), Troya’nın (Hititçe adıyla Wilusa) bir Luvi Birliği'nin parçası olduğu anlaşılır. 1995 yılında Troya kazılarında bulunan ve üzerinde Luvi hiyeroglifleri olan bir mühür, şehirde Luvi dilinin kullanıldığını kanıtlar.

Troya Kralı Priamos isminin Luvice Pariya-muwa -Üstün Güç- kökeninden geldiği, Hektor isminin ise yine bölgenin yerel dilleriyle bağlantılı olduğu üzerinde durulur. Hatta Troya'nın diğer adı olan Aleksandros (Paris) isminin, Hitit metinlerindeki Luvi kralı Alaksandu ile aynı kişi olduğu neredeyse kesinleşmiştir.

Ve Likyalılar aslında Luvilerin doğrudan torunlarıdır. Luviler tek bir merkezden yönetilen bir imparatorluk değil, Batı Anadolu’ya yayılmış geniş bir kültür ağı gibidir. Hitit metinlerinde Likya bölgesinden Lukka olarak bahsedilir. M.Ö. 2. binyılda, Troya Savaşı döneminde onlara Luvi denir. İmparatorluklar yıkılıp zaman geçtikçe, bu halklar kendi içlerinde yerelleşir. Güneybatı Anadolu’dakiler klasik çağda Likyalı olarak anılmaya başlar. Likyalılar Luvi halklarının batı ve güneydeki en güçlü koludur.

Hektor ve Priamos: Anadolu'nun Öz Savunucuları

Eğer Troya Savaşı’nı sadece Yunanlılarla Troyalıların savaşı olarak değil de, Anadolulular ile Yunanistan'dan gelenlerin savaşı olarak görürsek daha iyi anlarız. Homeros’un İlyada destanında, Akalara karşı Troya saflarında savaşanların neredeyse tamamı Anadolu halklarıdır: Luviler, Likyalılar, Karyalılar, Pelasglar...

Likya liderleri Sarpedon ve Glaukos, Hektor’un en yakın müttefikleridir. Bu, aynı soydan -Luvi- gelen halkların birbirine desteğidir. Priamos sarayında Luvi hiyeroglifli mühürler basar, Hektor miğferini düzeltirken Luvi tanrılarına dua eder. Hektor ve Priamos hem Luvi'dir hem de Likyalıların atalarıdır. Onlar, Anadolu’nun ışıklı kıyılarını savunmaya yemin etmiş Işık İnsanlarının büyük temsilcileridir.

Anadolu'ya Yayılan Etki

Bu hafıza Anadolu'yu eşsiz kılarken Luvilerin nereden geldiğinden ziyade, nereye dönüştükleri belki de daha ilginçtir. Onlar geldikleri yeri geride bırakıp, Anadolu'nun mermerine, bazaltına ve güneşine öyle bir karışırlar ki; bugün Batı Anadolu’da pek çok antik kentin; Troya'dan Efes'e, hatta Likya kıyılarına kadar en alt katmanlarında onların izleriyle karşılaşılır.

Eberhard Zangger gibi araştırmacılar, onların tarihin gözden kaçırılan büyük uygarlığı olduğunu ileri sürer. Anadolu'ya belki kuzeyin soğuk bozkırlarından geldiler ama burada Işık İnsanları'na dönüştüler.

Bir sonraki yazı Luvi Sanatıyla ilgili. Bu Işık İnsanları'nın sanatını merak ediyorsanız takipte kalın.

_______________________________________

*****Bu sayfalardaki yazıların tüm hakları yazara aittir. Sadece kaynak gösterilerek, yazar adı ve orijinal sayfanın aktif linki belirtilerek alıntı yapılabilir ve paylaşılabilir. Nalan Yılmaz adıyla tüm yazılar 'Creative Commons Attribution Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License' altında tescillidir.