Hiçlikte Yankılar -21- Dadaist Rastlantısallık ve Algoritmik Havuz

20. yüzyılın başında, Birinci Dünya Savaşı’nın yarattığı kitlesel yıkımın ortasında rasyonalitenin ve yerleşik dil sistemlerinin bütünüyle iflas ettiğini ilan eden Dadaistler, anlamı parçalamak adına daha önce denenmemiş avangart yöntemler seçer. Tristan Tzara, bir gazete metnini makasla kesip kelimeleri fiziksel bir şapkanın içine atarak ilk rastlantısal şiirlerini türettiğinde, aslında bugünün dijital üretim mantığına yön veren ilk felsefi yaklaşımı sunar. Günümüzde yapay zekâ, Tzara’nın mütevazı şapkasını milyarlarca piksellik, kelimelik ve kod satırlık kocaman bir algoritmik veri havuzuna dönüştürür. Ancak bu iki üretim tarzı arasındaki yöntemsel ve biçimsel benzerlik, arkalarında yatan derin felsefi ayrımı ve  tezatlığı daha da netleştirir.

Tristan Tzara, Kolaj Şiir, 1920

Yazının devamı

Süzülen Figürler, Donan Zamanlar: Burne-Jones’un Mistik Paleti

Edward Burne-Jones’un tuvali, gerçeklik ile mitosun birbirine karıştığı, yerçekiminin anlamını yitirdiği bir uzam sunar. Sanatçı, Viktorya dönemi İngiltere’sinin sanayileşen ve katılaşan dünyasına bir başkaldırı olarak, 19. yüzyılın sonlarında Ön-Raffaelocuların estetik mirasını devralır. Ancak onu kendi içine dönük, lirik bir simgecilikle zenginleştirir. Özellikle mavi tonlarının egemen olduğu karakterleri merkeze alan çalışmaları, sadece bir renk seçimi değil, zamansızlığın ve fiziksel dünyanın dışına çıkışın görselleşmiş birer yansımasıdır.

Ön-Raffaeloculuk -Preraffaelit- akımı, ismini Raffaello öncesi dönemin saflığından ve doğaya duyulan bağlılıktan alır. Burne-Jones ise bu akımın ikinci nesil temsilcisi olarak, akademik sanatın katı kurallarını reddederken, odağını dış dünyadaki gözlemden içsel bir dünyaya kaydırır. Onun için resim, bir doğa kopyası olmaktan çok öte, bir düşün peşinde kurulan bir imgelem evrenidir. Havada süzülen tasvirler bir oluş halinin aktarımıdır. Yerçekimi, dünyanın ağırlığı ve maddeci yaşamın yorgunluğu, bu kompozisyonlardaki siluetlerin dokunuşuyla eriyip gider. Mavilik sanatçının kurduğu mistik boşluğun atmosferini oluşturur.

Edward Burne-Jones, Altın Merdiven, 1880

Yazının devamı

Hiçlikte Yankılar -20- Dijital Dönüşüm, Akışkan Formlar ve Avangart Hafıza

Her şeyin ölçülebildiği, veri paketlerine indirgendiği ve kusursuz algoritmalarla kataloglandığı bir çağda, dile getirilmeyeni korumak en radikal sanatsal eylemdir. Modern şehir, akıllı ekranlar ve veri otobanları üzerinden insanı öngörülebilir bir rasyonaliteye mahkûm etmeye çalışırken; Flâneuse, dijital piksellerin arasındaki tekinsiz bir belleğin izini sürer. Bu bellek, 20. yüzyılın başında dünyayı sarsan, anlamın sınırlarını ters-yüz eden avangart tavrın kendisidir. Katı olan her şeyin bir kez daha eridiği siber-başkalaşım evreninde, geçmişin yıkıcı estetiği, bugünün mekanik düzenini sabote etmek için dijital sokaklarda yeniden uyanır.

Dijital Dönüşüm, Akışkan Formlar ve Avangart Hafıza

Yazının devamı

Hiçlikte Bir Resim: Yves Klein ve Maddesizliğin Mavi Boşluğu

Tuval, üzerindeki tüm tanıdık biçimlerden, figürlerden ve nesnelerden kurtulduğunda somut sınırlarıyla baş başa kalır. Sanat tarihi boyunca bu pratik, çoğunlukla bir şeylerin temsili, bir hikâyenin görsel taşıyıcısı veya ressamın iç dünyasının dışavurumu olarak konumlanır. Ancak 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren, İkinci Dünya Savaşı sonrasının da getirdiği büyük ruhsal yıkımın içinden yükselen avangart arayışlar, görsel sanatı temsilden ayırmak çabasına girişir. Bu yönelimdeki en aşkın ve kavramsal uçlardan biri Fransız sanatçı Yves Klein'dır. O eserini maddeden, alışılmış kompozisyon kurallarından ve hatta ressamın elinin dokunsal izinden arındırarak onu doğrudan mekânın kendisi haline getirmeyi hedefler. Geliştirdiği ve kendi adıyla tescillediği International Klein Blue (IKB) adlı mavi; derinliği ve boyutsal sınırları bulunmayan, sadece öz varlığıyla görünürlük kazanan saf, metafizik bir malzemedir.

Yves Klein, Boşluğa Atla, 1960, © Yves Klein'ın Mirasçıları, ADAGP aracılığıyla, Paris

Yazının devamı

Hiçlikte Yankılar -19- Kuantum Alan, Frekans ve Flâneuse

Mekânın sadece taş, beton ve fiziksel nesnelerin mekanik bir araya gelişine indirgenemeyeceği, aksine  görünmeyen, dinamik bir potansiyeller matrisi olduğu kavramı, modern düşüncenin ve çağdaş sanatın en kuramsal boyutlarından biridir. Şehir, adımlarla kat edilen coğrafi bir harita ya da mülkiyet sınırlarıyla bölünmüş bir yerleşim yeri olmanın çok ötesindedir; o, her an titreyen, sinyal gönderen ve alan üreten muazzam bir enerji havuzudur. Bu havuzun içinde yürüyen, düşünen ve gözlemleyen modern kadının izdüşümü olan Flâneuse, sokaklarda yavaşlarken sadece vitrinleri, mimariyi veya gelip geçen kalabalığı izlemez. O, kuantum alanın sunduğu sonsuz, devingen olasılık dalgaları arasında kendine has bir frekans arayışına girişir. Çünkü bilir ki, kuantum fiziğinin de bize felsefi bir miras olarak bıraktığı üzere, gözlemcinin varlığı ve bakış açısı, gözlemlenen fiziksel gerçekliğin biçimini, doğasını ve yönünü doğrudan değiştirir.

Kuantum alan, Frekans ve Flâneuse

Yazının devamı