Birinci Dünya Savaşı Sonrası Akla Güvensizlik
Birinci Dünya Savaşı’nın yarattığı yıkım, Avrupa entelektüel dünyasında rasyonalizme, bilime ve burjuva ahlakına karşı büyük bir güven kaybına yol açar. Dünyayı bu felakete sürükleyen şeyin aklın ve ilerleme inancının kendisi olduğu düşüncesi, sanatta mantığı dışarıda bırakan akımların önünü açar. Zürih’teki Cabaret Voltaire’de doğan Dada hareketinin nihilist ve yıkıcı tavrı, Sürrealizm’in temelini oluşturur. Guillaume Apollinaire'nin kavramsal olarak organize ettiği, 1924 yılında ise André Breton’un manifestosuyla resmiyet kazanan Sürrealizm, tam olarak bu sosyolojik kırılmanın ürünüdür.
Kübizm dünyayı akılla ve geometriyle parçalayıp yeniden inşa ederken, Sürrealizm aklın denetimini ortadan kaldırmayı seçer. Geleneksel estetik değerler, toplumsal normlar ve ahlaki kalıplar, insan yaratıcılığını zincirleyen unsurlar olarak ilan edilir. Sürrealistler için sanat, bir beğeni nesnesi üretmekten çok, insan zihninin üzerindeki baskıları kıracak devrimci bir eylemdir.
Psikanalitik Temeller: Freud ve Rüyanın Egemenliği
Sürrealizm, gücünü Sigmund Freud’un psikanaliz yönteminden ve bilinçdışı teorilerinden alır. Freud, insanın gerçek arzularının, korkularının ve dürtülerinin toplumsal baskı mekanizmaları tarafından bilinçaltına itildiğini öne sürer. Bu bastırılmış içerik, ancak aklın kontrolünün zayıfladığı rüya anlarında, dil sürçmelerinde veya sanatsal üretimde açığa çıkar. André Breton’un tanımıyla Sürrealizm; aklın hiçbir denetimi olmadan, estetik veya ahlaki hiçbir kaygı barındırmadan, düşüncenin gerçek işleyişini ortaya koyan saf bir otomatizmdir.
Sanatçılar, uyanıkken rüya görme durumunu hedeflerler. Otomatik yazı ve otomatik çizim teknikleri, zihnin filtrelenmemiş akışını tuvale aktarmanın yolları olarak kabul edilir. Bu bağlamda Sürrealizm, rasyonalitenin katılığına karşı irrasyonel olanın, deliliğin, rastlantısallığın ve tekinsizliğin zaferidir. Bilincin sınırları genişletilerek, gerçekliğin ötesindeki üstgerçekçilik alanı inşa edilir.
 |
| Hans Arp, Siyah Bir Kemer Altında İki Topuklu Devrilmiş Mavi Ayakkabı, 1925 |
Teknik Çeşitlilik ve İmgelerin İhaneti
Sürrealist resimde biçimsel homojenlik yoktur; sanatçılar konunun ve imgenin sarsıcı gücünü ortaya çıkarmak için farklı teknikler geliştirirler. Max Ernst, ahşap veya pürüzlü yüzeylerin üzerine kağıt koyarak kurşun kalemle sürtme yöntemi olan frottajı bulur. Bu teknikle elde edilen rastlantısal dokular, sanatçının bilinçaltındaki tekinsiz ormanlar, kuş insanları ve mekanik canavarlar olarak görünür. Max Ernst gerçekliğin bilincinde aynı zamanda zengin bir hayal gücüne sahip. Halüsinasyonları ve düşleri resimlemek onun için çok doğal. Çoğunlukla kendisine göre anlamlı simgelerle dolu orman resimleri bulunur.
 |
| Max Ernst, Celebes Fili, 1921 |
Salvador Dali ve Paranoyak-Kritik Yöntem
Salvador Dali ayrıntılı işçiliğin görüldüğü resimler yapıyor. İnce teknikler kullanır. Hayal dünyası ile gerçek dünyanın ayrımının farkında. Fantastik düşlerini resimle açığa vuran sanatçı çok sayıda sürrealist simge kullanır. Yumuşayan saatler, dil oyunları, kelimeler üzerinde durur. Akımın dünya çapında en çok ses getiren ismi Salvador Dali, kendi geliştirdiği paranoyak-kritik yöntem ile sürrealizmi zirveye taşır. Bu tarz, zihnin kasıtlı olarak bir sanrı üretmesi ve bu sanrının akademik bir titizlikle resmedilmesi esasına dayanır. Dali, rüyaların akışkanlığını ve zamansızlığını tuvale aktarırken objelerin fiziksel özelliklerini değiştirir.
Dalí'de klasik sanattaki gibi güzel veya idealize edilmiş çizimler yoktur. Geleneksel estetik algısını yıkmak, izleyicide bir şok etkisi ve sarsıntı yaratmak için en zıt kavramları bir araya getirir. Güzel bir kuş yerine çürüyen bir kuş çizmek, mantık dünyasını devre dışı bırakma çabasıdır.
 |
| Salvador Dali, Çürüyen Kuş, 1928 |
Sahilde Bir Yüzün ve Meyve Tabağının Görünmesi Dali'nin optik illüzyonları ve çoklu imgeleri en yetkin şekilde kullandığı başyapıtlardan biridir. Bu eserde sanatçı, nesnelerin sabit kimliklerini eriterek rüyanın akışkan yapısını somutlaştırır. Ön plandaki meyve tabağı, dikkatli bakıldığında aynı zamanda bir insan yüzüne ve sahil şeridindeki bir köpek figürünün gövdesi olur. Kumların üzerindeki kumaşlar, kayalıklar ve nesneler arasındaki bu geçirgenlik, sürrealizmin mantık dışı dünyasını ve bilincin katmanlarını görselleştirmek adına Belleğin Azmi kadar güçlüdür. İzleyici, tek bir yüzeye bakarken zihninin anlayış sınırlarını zorlayan eşzamanlı bir üstgerçekçilikle karşı karşıya kalır. Dali; karıncalar, çekirgeler, çekmeceli insan bedenleri gibi yinelenen simgeler üzerinden ölüm, çürüme ve cinsellik gibi temaları inceler.
 |
| Salvador Dali, Sahilde Bir Yüzün ve Meyve Tabağının Görünmesi, 1938 |
Joan Miro ve Kozmik İşaretler
Akımın biçimsel sınırlarını genişleten Joan Miró ise rüyaları akademik bir gerçekçilikle resmetmek yerine, tamamen amorf formlardan oluşan kozmik bir işaret dili geliştirir. Sanatçının özellikle göksel sembollerle örülü evrensel arayışını yansıtan çalışmalarında, bilinçdışı otomatizmi bir tür yıldız haritasına dönüşür. Tuval üzerinde siyah, ince çizgilerle birbirine bağlanan noktalar, yıldız formları, uydular ve amorf lekeler, izleyiciyi makrokozmos ile insan zihninin mikrokozmosu arasında bir yolculuğa çıkarır. Miró, aklın denetimini devre dışı bırakarak yeryüzünün katı gerçekliğinden kaçar ve bilinçaltını gökyüzünün sonsuz, çocuksu ve belirsiz derinliklerinde yeniden inşa eder.
 |
| Joan Miró, Takımyıldız, Sabah Yıldızı, 1940 |
Fransa'da ortaya çıkan Sürrealizm kısa sürede yayılır ve diğer sanat dallarında da kendini hissettirir. Sinemada Luis Buñuel ile iş birliği yaparak modern kültürün en köklü ve sarsıcı manifestolarından birine dönüşür. Sürrealistler, Bosch, Dürer, Brugel, Turner, Goya, Ensor gibi ressamlardan, 19. yüzyıl Sembolistlerinden, şairlerinden ve yazarlarından etkilenirler. Birbirleriyle ilgisi olmayan nesneleri bir araya getiren ressamlar için biçim değil konu ön plandadır. Max Ernst, Salvador Dali, Marcel Duchamp, Joan Miro, Giorgio de Chirico, Yves Tanguy, Hans Arp, Alberto Giacometti, Marc Chagall, René Magritte, Paul Klee, Pablo Picasso gibi sanatçılar sürrealist çalışmalar yaparlar ama bağımsız ve serbest eğilimleri de vardır.
İlginizi Çekebilir:
_____________________________________
*****Bu sayfalardaki yazıların tüm hakları yazara aittir. Sadece kaynak gösterilerek, yazar adı ve orijinal sayfanın aktif linki belirtilerek alıntı yapılabilir ve paylaşılabilir. Nalan Yılmaz adıyla tüm yazılar 'Creative Commons Attribution Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License' altında tescillidir. 
_______________________________________
Hiçlikte Bir An'ın yeni yazıları için buraya tıklayarak e-posta bültenine abone olabilirsiniz.
0 comments :
Yorum Gönder