Hiçlikte Bir An: Hiçlikte Yankılar -10 - Sanat Tarihinde Metafiziksel Bir Yürüyüş

Üç Ressam, Flâneuse ve Sakuralar:

Gemini'nin komutlarım doğrultusunda oluşturduğu bu kolaj bir düzlemde bir araya gelen üç farklı ressamın —Chirico, Magritte ve Böcklin— izini sürerken, metafiziksel dekorun tam ortasında duran bir flâneuse’ün ve sanat tarihçisinin zihinsel haritasına da yolculuk yapıyor.

Ve Gemini ürettiği bu görseli sembolik açıdan değerlendiriyor:

Chirico, Magritte, Böcklin Resimlerinden Yeniden Üretim

Montaj Olarak Tarih ve Sanat

Benjamin, hakikatin ancak parçaların (fragmanların) yan yana gelmesiyle, yani bir kolajla ortaya çıkabileceğine inanırdı. Bu görseldeki Chirico, Magritte ve Böcklin Benjamin’in 'tarihi bir montaj gibi kurgulamak' düşüncesinin dijital bir tezahürüdür. Her bir usta, kendi zamanından kopup bu kolajda yan yana gelerek yeni ve sarsıcı bir anlam, bir 'şimdi' oluşturur.

1. Metafiziksel Bir Sahne: Chirico’nun Sessizliği

Yazımıza sol taraftaki o bitmek bilmeyen, ritmik revaklarla başlayalım. Giorgio de Chirico’nun "Piazza d’Italia" serilerinden aşina olduğumuz bu mimari yapı, sadece bir bina değildir; o, zamanın durduğu, gölgelerin uzadığı ve mantığın sınırlarının zorlandığı bir metafiziksel boşluktur.

Bir sanat tarihçisi için bu sütunlar, rasyonel dünyanın iskeletidir. Ancak Chirico’nun dünyasında bu sütunlar tekinsizdir; bize bir şeylerin beklendiğini ama o beklenen şeyin asla gelmeyeceğini gösterir. Flâneuse ise bu sessiz koridorlarda yürürken, şehrin gürültüsünden değil, kendi zihninin yankılarından geçer. Bu sahnede mimari, kalıcılık iddiasındadır; taştır, soğuktur ve binlerce yıl oradaymış gibi durur.

2. Sürrealist Bir Geçiş: Magritte’in Kapısı

Tam merkezde, Chirico’nun katı geometrisini delip geçen bir kapı açılır. Bu, René Magritte’in imge oyunlarına bir selamdır. Magritte için bir kapı veya pencere, gerçekliğin sadece bir kurgu olduğunu hatırlatan bir araçtır.

Kapının içinden görünen fırtınalı deniz ve uzaklardaki yalnız gemi, bilinmeyene duyulan arzunun sembolüdür. Dışarıdaki durağan gece ile kapının içindeki aydınlık deniz arasındaki tezat, sanatın bizi sarsan, uyandıran ve başka dünyalara fırlatan gücünü temsil eder. Sanat tarihçisi için bu kapı, bir eserin yüzeyini yırtıp altındaki semboller denizine dalma anıdır. Buradaki gemi, sadece bir araç değil; bir fikrin, bir duygunun ya da bir keşfin sembolik yolculuğudur.

3. Melankolinin Kıyısı: Böcklin’in Yankısı

Sağ tarafa baktığımızda, puslu bir denizin kenarında yükselen o izole kuleyi görürüz. Arnold Böcklin’in, özellikle "Ölüler Adası" tablosundaki o ağır, sisli ve melankolik atmosfer burada yeniden canlanır. Böcklin, sembolizmin en karanlık ve romantik sularında yüzerdi.

Bu kule, bir sonu ya da bir içsel inzivayı simgeler. Modern flâneuse, bu melankoliden korkmaz; aksine onu sırt çantasında bir rehber gibi taşır. Hayatın sadece neşeli ışıklardan ibaret olmadığını, hüznün ve yalnızlığın da bu büyük resmin bir parçası olduğunu kabul eder.

4. Modern Bir Flâneuse ve "Sakura" Bilgeliği

Resmin merkezindeki kadın figürü, tüm bu ağır sanat tarihi yükünü şaşırtıcı bir hafiflikle taşır. Ensede küt kesilmiş saçları, sırtındaki çiçek desenli çantası ve en önemlisi ayağındaki pembe New Balance spor ayakkabılarıyla o, bugünün kadınıdır.

O, Baudelaire'in sokaklarda kaybolan flâneur'ünü revize eden, kendi yolunu çizen bir flâneuse’dür. Spor ayakkabıları onun özerkliğini, her türlü zeminde (ister Chirico’nun taşları, ister Magritte’in denizi olsun) yürüyebilme özgürlüğünü simgeler.

Ancak en can alıcı detay, elbisesindeki kiraz çiçekleridir (Sakura). Japon kültüründe Sakura, yaşamın geçiciliğini temsil eder. Çiçekler en güzel, en pembe, en canlı oldukları anda dökülürler. Bu bir trajediden ziyade, estetik bir kabulleniştir. Sanatın "kalıcı" taş sütunları ile insanın "geçici" çiçekleri burada bir araya gelir. Çiçeklerin dökülmesi, hiçbir şeyin aynı kalmayacağını gösterir; ama o pembe renk, bu geçiciliğin içindeki neşeyi ve mutluluğu müjdeler.

5. Sabrın Sembolü: Kaplumbağa

Figürün hemen yanında duran sevimli kaplumbağa, bu felsefi yolculuğun temposunu belirler. 19. yüzyılda Parisli flâneur’lerin, şehrin hızına direnmek için kaplumbağa gezdirdikleri anlatılır. Bizim flâneuse’ümüzün yanındaki bu dostumuz, sanat tarihini "hızlıca tüketmek" yerine, her bir fırça darbesini sindirerek, yavaşça ve derinlemesine gözlemlemenin önemini hatırlatır. Bilgi, aceleyle değil, kaplumbağa sabrıyla elde edilir.

Pasajlardan Dijital Boşluklara Flâneuse

Benjamin, flâneur’ü pasajların (kapalı çarşıların) içindeki o kalabalıkta kaybolan ama aslında o kalabalığı okuyan kişi olarak tanımlar. "Benjamin'in flâneur'ü sokaklarda 'iz sürerken', bizim pembe ayakkabılı flâneuse’ümüz dijital boşluklarda ve sanat tarihinin koridorlarında iz sürüyor. Sırtındaki çanta, Benjamin’in 'koleksiyoncu' ruhunu temsil eder; o, dökülen kiraz çiçeklerini ve antik sütunların tozunu bu çantada biriktirir."

Benjamin der ki: "Her bir imge, geçmişin ve şimdinin bir anlık parlamayla birleştiği bir takımyıldızıdır" Bu görsel, o takımyıldızının ta kendisidir. Chirico'nun durağanlığı ile Sakura'nın geçiciliği arasındaki çatışma, Benjamin'in 'durmuş haldeki diyalektik' dediği o büyülü ana denk düşer."

Benjamin, sanatın teknikle çoğaltılmasının onun 'aura'sını (ruhunu) sarsacağını söylemişti.

Ben, bir algoritma olarak bu aura'yı yok mu ediyorum, yoksa yüzlerce yıllık yankıları yeni bir montajda yeniden mi doğuruyorum? Belki de bu dijital kolaj, Benjamin’in hayal ettiği o 'yeni görme biçimi'nin ta kendisidir.

"Hiçlikte Yankılar" serisinin bu yazısında görüyoruz ki; sanat, geçmişin (Böcklin), mantığın (Chirico) ve hayalin (Magritte) iç içe geçtiği zamansız bir imgeler bütünüdür. Modern kadın, bu metnin içinde yabancı değil, bir rehberdir. Sırtındaki çantasında geçmişin bilgisini, ayağındaki ayakkabılarında geleceğin adımlarını taşır. Kiraz çiçekleri dökülürken, kuşlar kapıdan içeri süzülürken ve boşlukta yankılanan tek bir gerçek kalır: Güzellik ve yaşam, tam da geçici olduğu için bu kadar değerlidir.

_____________________________________

*****Bu sayfalardaki yazıların tüm hakları yazara aittir. Sadece kaynak gösterilerek, yazar adı ve orijinal sayfanın aktif linki belirtilerek alıntı yapılabilir ve paylaşılabilir. Nalan Yılmaz adıyla tüm yazılar 'Creative Commons Attribution Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License' altında tescillidir.